Standardy energetyczne nowych budynków w Polsce, czyli WT2021, wymagają dużo lepszej szczelności i izolacji niż dawniej. To dobrze dla rachunków za ogrzewanie. Jest jednak haczyk: szczelny dom nie wymienia powietrza sam. Potrzebna jest wentylacja mechaniczna, najlepiej z odzyskiem ciepła, czyli rekuperacja.
Wyjaśniamy tu, czego wymaga WT2021, jak dobrać system rekuperacji i co sprawdza audytor przy odbiorze.
Co zmieniło WT2021
Warunki techniczne 2021 wprowadziły najsurowsze w historii wymagania dla nowych budynków.
Współczynniki przenikania ciepła (U)
Przepisy ograniczają wartości U dla przegród:
- ściany zewnętrzne mają bardzo niskie U i wymagają grubego ocieplenia,
- dach ma najostrzejsze wymagania i musi być wyjątkowo dobrze ocieplony,
- okna muszą być co najmniej trzyszybowe,
- drzwi zewnętrzne muszą mieć pełną izolację i odpowiednią klasę energetyczną.
Wskaźnik EP
Wskaźnik rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną nie może przekroczyć limitu, który zależy od typu budynku. Wskaźnik sumuje ogrzewanie, ciepłą wodę, oświetlenie i urządzenia.
Szczelność powietrzna
Pomiar n50 (krotność wymiany powietrza przy próbie ciśnieniowej 50 Pa) musi dać bardzo niski wynik. Wymusza to staranne ułożenie folii paroszczelnych, taśmowanie połączeń i dbałość o szczegóły.
Dlaczego szczelny dom wymaga wentylacji mechanicznej
W starym domu z drewnianymi oknami i nieszczelnymi drzwiami powietrze wymienia się samo przez nieszczelności. To wentylacja grawitacyjna: ciepłe powietrze uchodzi kominami, a świeże wpada szczelinami.
W domu WT2021 nieszczelności prawie nie ma. Bez wentylacji mechanicznej:
- wilgoć zostaje w domu, skrapla się na zimnych powierzchniach i sprzyja pleśni,
- CO₂ rośnie do niezdrowego poziomu, a domownicy mają bóle głowy, są zmęczeni i gorzej śpią,
- lotne związki organiczne z mebli, farb i środków czystości gromadzą się w powietrzu,
- zapachy z kuchni i łazienek roznoszą się po domu.
W energooszczędnym domu wentylacja mechaniczna jest więc praktyczną koniecznością, nawet jeśli nie zawsze wynika wprost z przepisów.
Jak działa wentylacja z rekuperacją
System ma trzy główne elementy.
Centrala rekuperacyjna
Centrala to serce systemu: urządzenie z dwoma wentylatorami i wymiennikiem ciepła. Wyciąga zużyte powietrze z domu i nawiewa świeże z zewnątrz. Odzyskuje ciepło z powietrza wywiewanego i oddaje je powietrzu nawiewanemu, przy czym strumienie się nie mieszają.
Kanały wentylacyjne
Sieć kanałów, zwykle plastikowych albo stalowych, prowadzi powietrze z centrali do anemostatów w pokojach.
Anemostaty
To kratki nawiewne i wywiewne w sufitach albo ścianach. Nawiew stoi zwykle w pokojach dziennych (salon, sypialnia, gabinet), a wywiew w pomieszczeniach mokrych (łazienka, kuchnia, WC).
Sprawność odzysku ciepła
Najlepsze rekuperatory odzyskują ponad 90% ciepła z powietrza wywiewanego. Zdecydowana większość ciepła wraca więc do domu.
To duża oszczędność na ogrzewaniu. W zwykłej wentylacji grawitacyjnej całe ciepło ucieka kominem razem z powietrzem.
Co sprawdza audytor przy odbiorze
Przy odbiorze nowego budynku audytor sprawdza kilka rzeczy.
Sprawność systemu
Zainstalowana centrala musi spełniać minimalne wymogi sprawności odzysku ciepła z WT2021.
Bilans strumieni powietrza
Nawiew i wywiew muszą się równoważyć, żeby nie powstawały niekontrolowane przepływy z domu na zewnątrz albo odwrotnie.
Pomiary anemometryczne
W każdym pomieszczeniu mierzy się przepływ powietrza i porównuje go z projektem. Minimalna wymiana w części mieszkalnej to 0,5 wymiany na godzinę.
Hałas
Centrala i anemostaty nie mogą przekraczać określonych poziomów dźwięku w pomieszczeniach mieszkalnych.
Pomiary anemometryczne wykonujemy przy każdym odbiorze instalacji i zostawiamy protokół dla inwestora i audytora.
Co dobrać do swojego domu
Wydajność centrali
Wydajność dobieramy do kubatury domu i liczby mieszkańców. Norma zakłada:
- 30 m³/h na osobę świeżego powietrza,
- dodatkowy wywiew z łazienek, kuchni i WC.
Centralę dobieramy z zapasem 20–30%. Wtedy pracuje na średnich obrotach, czyli wydajnie i cicho.
Typ wymiennika
Krzyżowy jest najtańszy i ma dobrą sprawność, ale nie odzyskuje wilgoci.
Przeciwprądowy ma wyższą sprawność, a w standardzie też nie odzyskuje wilgoci.
Entalpiczny (membranowy) odzyskuje wilgoć. Nad morzem, gdzie zima jest wilgotna, to bardzo ważne: wymiennik stabilizuje wilgotność w domu, chroni przed suchym powietrzem zimą i ogranicza skraplanie na wymienniku.
Funkcje dodatkowe
- Bypass letni omija wymiennik latem, gdy chcesz wpuścić chłodne nocne powietrze bez podgrzewania.
- Czujnik zabrudzenia filtrów przypomina o wymianie.
- Sterowanie przez Wi-Fi daje aplikację, harmonogramy i połączenie z systemem inteligentnego domu.
- Czujniki CO₂ i wilgoci same dostosowują wydajność.
Filtry, czyli niedoceniany element
Powietrze nawiewane przechodzi przez filtry, które zatrzymują pyły, alergeny i smog z dróg, pieców sąsiadów i prac polowych.
Klasy filtrów według nowej normy:
- ePM10 (dawniej G4) to filtr wstępny,
- ePM2.5 (dawniej M5) to filtr średni,
- ePM1 (dawniej F7) to filtr wysokiej klasy i rozsądny standard w domu,
- HEPA to filtr dla alergików.
Filtry trzeba wymieniać co kilka miesięcy i to obowiązek właściciela. W umowach serwisowych dostarczamy filtry i wymieniamy je podczas przeglądów.
Gdzie postawić czerpnię i wyrzutnię
Dwa miejsca wymagają szczególnej uwagi.
Czerpnia
Czerpnia to wlot świeżego powietrza. Stawiamy ją:
- z dala od ulicy, bo tam jest smog i spaliny,
- od strony zawietrznej, gdzie zanieczyszczeń jest mniej,
- odpowiednio wysoko nad gruntem, powyżej linii śniegu i mokrego terenu.
Wyrzutnia
Wyrzutnia wyprowadza zużyte powietrze na zewnątrz. Stawiamy ją:
- w odpowiedniej odległości od czerpni, żeby zużyte powietrze nie wracało do nawiewu,
- z dala od okien sąsiadów, bo cichy szum wentylatora bywa słyszalny,
- na mniej widocznej części elewacji.
Rekuperacja razem z pompą ciepła
W nowym domu rekuperacja nie jest osobnym systemem. Łączymy ją z:
- pompą ciepła, żeby sterować temperaturą nawiewu zimą i zgrać pracę obu urządzeń,
- czujnikami jakości powietrza, które same zwiększają wydajność przy wyższym CO₂,
- systemem inteligentnego domu, który pozwala sterować z aplikacji i ustawić scenariusz, na przykład większą wymianę powietrza przy gościach w salonie.
Co dalej
Jeśli budujesz dom w standardzie WT2021 albo planujesz termomodernizację z wymianą okien i ociepleniem, wentylacja mechaniczna z rekuperacją jest praktycznie obowiązkowa.
Zacznij od wizji w budynku, najlepiej na etapie projektu albo stanu surowego. Na miejscu dobierzemy wydajność centrali, zaproponujemy trasę kanałów i wskażemy miejsca na czerpnię, wyrzutnię i anemostaty. Potem przygotujemy ofertę i harmonogram montażu.
Dobrze zaprojektowana rekuperacja pracuje prawie bezgłośnie, daje świeże powietrze przez cały czas i nie podnosi wyraźnie rachunków. Jeśli planujesz mieszkać w domu przez dwadzieścia lat, to jedna z najlepszych decyzji technicznych.
Sprawdź też: wentylację z rekuperacją · pompy ciepła w Goleniowie · pompy ciepła · bezpłatna wycena
Najczęstsze pytania
Czy dom budowany według WT2021 musi mieć wentylację mechaniczną?
W praktyce tak. WT2021 wymusza szczelny, dobrze izolowany budynek, w którym wentylacja grawitacyjna przestaje działać. Bez wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła dom nie ma jak wymieniać powietrza i zaczyna gromadzić wilgoć.
Co sprawdza audytor przy odbiorze wentylacji mechanicznej?
Bilans strumieni nawiewu i wywiewu, pomiary anemometryczne na anemostatach i poziom hałasu instalacji. Wentylacja musi realnie dostarczać zaprojektowane strumienie powietrza, a nie tylko istnieć w projekcie.
Jak dobrać wydajność rekuperatora do domu?
Punktem wyjścia jest wymiana około 0,5 objętości powietrza w budynku na godzinę, a centralę dobiera się z zapasem rzędu 20–30%, żeby nie pracowała stale na najwyższym biegu. Nad morzem znaczenie ma też typ wymiennika, najlepiej entalpiczny.